Akılcı ilaç kullanımı: Antibiyotik direncine karşı ne yapabiliriz?

Antibiyotikler, bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde modern tıbbın elindeki en değerli araçlardan biridir. Basit bir yara enfeksiyonundan zatürreye kadar pek çok hastalık, bu ilaçlar sayesinde güvenle tedavi edilebiliyor. Ancak antibiyotiklerin gereksiz ve yanlış kullanımı, onları adım adım etkisiz hale getiren bir sürecin de kapısını aralıyor: antibiyotik direnci.

Dünya Sağlık Örgütü, antimikrobiyal direnci insan sağlığını tehdit eden en önemli küresel risklerin arasında sayıyor. Sorunun büyümesini yavaşlatmanın en etkili yolu ise sağlık sisteminin her paydaşının, en çok da ilacı kullanan bireylerin benimseyebileceği bir yaklaşımdan geçiyor: akılcı ilaç kullanımı. Türkiye’de de sağlık otoriteleri, bu yaklaşımı yaygınlaştırmak için uzun yıllardır kapsamlı bilinçlendirme programları yürütüyor.

Antibiyotik direnci nedir?

Antibiyotik direnci, bakterilerin ilaçların etkisinden korunmalarını sağlayan mekanizmalar geliştirmesi anlamına gelir. Dirençli bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlarda standart tedaviler etkisini yitirir; hastalık süresi uzar, hastane yatışları artar, tedavi seçenekleri daralır ve maliyetler yükselir. Direnç kazanan bakteriler kişiden kişiye bulaşabildiği için sorun, yalnızca yanlış kullanım yapan bireyi değil tüm toplumu etkiler.

Direnç gelişimini hızlandıran başlıca etken, antibiyotiklerin gerekmediği durumlarda kullanılmasıdır. Soğuk algınlığı ve grip gibi tabloların büyük bölümü virüs kaynaklıdır ve antibiyotikler virüslere karşı etkisizdir. Buna rağmen bu şikayetlerde antibiyotik kullanımı hala yaygındır. Her gereksiz kullanım, bakterilere direnç geliştirmeleri için yeni bir fırsat sunar.

Direnç yalnızca insan sağlığıyla sınırlı bir konu da değildir. Hayvancılıkta ve tarımda bilinçsiz antibiyotik kullanımı, dirençli bakterilerin gıda zinciri ve çevre üzerinden yayılmasına neden olabilir. Bu nedenle uluslararası kuruluşlar sorunu; insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan tek sağlık yaklaşımıyla değerlendirir.

Akılcı ilaç kullanımının temel ilkeleri

Akılcı ilaç kullanımı; doğru ilacın doğru hastaya, doğru dozda, doğru sürede ve uygun maliyetle ulaşmasını hedefler. Antibiyotikler söz konusu olduğunda bu yaklaşım şu ilkelerle özetlenebilir:

• Doğru tanı: Tedaviye, hekimin muayene ve gerekli görürse test sonuçlarına dayanan tanısıyla başlanır.
• Doğru ilaç: Enfeksiyona neden olan etkene uygun, mümkün olan en dar spektrumlu antibiyotik seçilir.
• Doğru doz ve süre: İlaç, hekimin önerdiği dozda ve sürede kullanılır; belirtiler geçse bile kür yarıda bırakılmaz.
• Hekime danışmadan kullanmama: Kendi kararıyla ya da çevre tavsiyesiyle antibiyotik kullanılmaz.
• Artan ilacı saklamama: Kürden artan antibiyotikler bir sonraki hastalık için saklanmaz, başkalarıyla paylaşılmaz.

Bu ilkeler yalnızca antibiyotikler için değil, tüm ilaç grupları için geçerlidir. Ağrı kesiciden vitamin takviyesine kadar her ilacın gereksiz kullanımı; yan etki, etkileşim ve maliyet yükünü beraberinde getirir. İlaçla ilgili her kararda ilk adres, hekiminiz ve eczacınızdır.

“İlaç güvenliği, ürün eczane rafına ulaştığında sona eren bir süreç değildir. Farmakovijilans sistemimizle ürünlerimizi kullanım sonrasında da izliyor, bize ulaşan her bildirimi titizlikle değerlendiriyoruz.”

Valeris Farma Medikal Direktörlüğü

Hasta olarak neler yapabilirsiniz?

Antibiyotik direnciyle mücadelede en büyük güç, ilacı kullanan kişinin bilinçli davranışıdır. Araştırmalar, tedaviye uyumun iyileşme hızını ve tedavi başarısını doğrudan etkilediğini gösteriyor. Günlük hayatta şu adımlar fark yaratır:

• Hekiminiz antibiyotik önermediyse ısrar etmeyin; viral enfeksiyonlarda antibiyotik iyileşmeyi hızlandırmaz.
• Reçete edilen ilacı önerilen saatlerde, önerilen süre boyunca kullanın; kendinizi iyi hissettiğinizde bırakmayın.
• Evde kalan antibiyotikleri yeni bir şikayette kullanmayın; son kullanma tarihi geçen ilaçları eczaneye teslim edin.
• El hijyeni, gıda güvenliği ve aşılanma gibi korunma önlemleriyle enfeksiyon riskinizi azaltın.
• İlaç kullanımı sırasında beklenmedik bir etkiyle karşılaşırsanız hekiminize, eczacınıza veya farmakovijilans birimimize bildirin.

Eczacı ve hekimin rolü

Akılcı ilaç kullanımı bir ekip işidir. Hekim; tanıyı koyar, gerektiğinde kültür ve duyarlılık testlerinden yararlanır, tedavinin türüne ve süresine karar verir. Eczacı ise ilacın doğru şekilde kullanılması, saklama koşulları ve olası ilaç etkileşimleri konusunda hastayı bilgilendirir. Tedavi sürecinde aklınıza takılan her soruyu bu iki meslek grubuna danışabilirsiniz. Kültür sonucu çıkana kadar başlanan tedavinin sonradan güncellenmesi de sürecin doğal bir parçasıdır; hekiminizin ilaç değişikliği önermesi tedavinin aksadığı anlamına gelmez.

Valeris Farma olarak biz de üzerimize düşeni yapıyoruz. Ürünlerimizin kullanma talimatlarını anlaşılır tutuyor, sağlık meslek mensuplarına yönelik bilgilendirme çalışmaları yürütüyor ve güvenlilik verilerini sürekli izliyoruz. Farmakovijilans birimimiz, sahadan gelen bildirimleri uluslararası standartlara uygun biçimde kayıt altına alıyor ve düzenli aralıklarla değerlendiriyor. Toplum sağlığına dair diğer içeriklerimize Haberler sayfamızdan ulaşabilirsiniz.